مركز اطلاعات و مدارك اسلامى

55

فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )

زبان عربى است ، و به همان صورت اصلى سال‌ها بلكه قرنهاست كه در فرهنگ جهان اسلام و ايران رواج دارد . تلاش تدوين‌كنندگان بر اين بوده است كه در انتخاب اصطلاحات حتى الامكان رعايت قواعد فارسى را بنمايند ، ولى از آنجا كه زبان عربى ، زبان رايج ، علمى و اصطلاحى اسلام است و گزارش دادن از آن نيز مبتنى است بر محافظت بر مصطلحات همان زبان ، مشاهده مىنمائيد كه آنچه نمود بيشتر و جلوه فراترى دارد ، عربى بودن واژگان است كه در فارسى هم متداول و رايج مىباشند . دامنه مباحث فرهنگ‌نامه اصول فقه ، صرفا مجموعه‌اى از تعاريف واژگانى و اصطلاحى نيست ، بلكه شامل اشاره‌هاى تاريخى ، فقهى و بيان ديدگاه‌هايى از صاحب‌نظران و ارجاعات لازم و . . . نيز مىباشد . از آنجا كه اين فرهنگ‌نامه ، تخصّصى است ، به هيچ وجه اصطلاحات عام و متداول خارج از محدوده علم اصول فقه گردآورى نشده است و مواردى كه به برخى حوزه‌هاى وابسته پرداخته است ، به لحاظ تخصّصى بودن و تبعيّت از منابع و مآخذى است كه در حوزه اصول فقه اين نوع واژگان را وارد كرده و از آن‌ها بحث‌هاى پردامنه‌اى را ارائه نموده‌اند . و خوف آن مىرفت كه اگر آن واژگان از محدوده كار خارج شود ، گزارش‌دهى كامل و درستى از زواياى مباحث اصول فقه و وابسته‌هاى به آن ، صورت نگيرد . ازاين‌رو ناگزير بعضى مباحث تاريخى ، تفسيرى و نقل اقوال . . . نيز وارد شده است زيرا موضوعات متنازع فيه ، تعاريف متخالف و مسائل حل‌ناشده‌اى وجود دارد كه مسئوليت اصطلاح‌نامه‌ها و فرهنگ‌نامه‌ها گزارش از وضع آن‌ها نيز هست ، هرچند در كنار آن ، داده‌هاى قطعى و ثابتى نيز به دست مىدهد و مجموعه‌اى درهم پيوسته و در عين حال منسجم و هماهنگ را سامان مىبخشد . زمينه شكل‌گيرى يكى از كارهاى مهم و بر زمين مانده در حوزه معارف اسلامى كه توسط مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى « 1 » ( وابسته به دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم ) از سال 1371 پيگيرى و آغاز شد تزاروس Thesaurus اصطلاح‌نامه علوم اسلامى است كه تاكنون واحد اصطلاح‌نامه علوم اسلامى « 2 » در شاخه‌هاى مربوط به علوم اسلامى اقدام كرده و اصطلاح‌نامه‌هاى تخصصى در نه حوزه از علوم اسلامى را در اختيار دين‌پژوهان قرار داده و مىدهد . يكى از بخش‌هاى اين اثر اصطلاح‌نامه اصول فقه است كه در سال 1378 ويرايش نخست آن عرضه شده است . مستندسازى اصطلاحات در اصطلاح‌نامه‌ها بخش قابل ملاحظه‌اى است كه دربردارنده اطلاعات كوتاه ، شامل : تعريف ، تاريخچه ، وجه تسميه و . . . مىگردد . كه در فرايند تدوين اصطلاح‌نامه‌ها جمع‌آورى شده و پشتوانه اصطلاحات در نرم‌افزار و بايگانى اسناد اين اثر به شما مىآيد . فرهنگ‌نامه اصول فقه بازنگارى و بازآرايى همان مستندات در اصطلاح‌نامه

--> ( 1 ) . اين مركز تغيير نام داده و با ارتقاى كيفيت علمى از سال 1384 به عنوان « پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى » شناخته مىشود . ( 2 ) . واحد اصطلاح‌نامه علوم اسلامى با تحولات سازمانى دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم به انضمام بخش اطلاع‌رسانى تغيير نام داده و از سال 1384 به عنوان « مركز اطلاعات و مدارك اسلامى » نام گرفته است .